Thượng Ẩn | Tiểu Thuyết Đam Mỹ Nhĩ Nha Thượng Ẩn Liễu

Sài Kê Đản là bút danh của một nữ tác giả sinh năm 1989, sống tại Bắc Kinh và hoạt động trên nền tảng Liên Thành. Ngoài Nhĩ Nha Thượng Ẩn Liễu, cô còn được biết tới qua các tác phẩm Phong Mang, Nghịch Tập và Thế Bất Khả Đáng, trong đó Phong Mang đã được xuất bản thành sách.

Xuất thân Bắc Kinh để lại dấu ấn rõ rệt trong cách cô viết. Lời thoại nhân vật mang đậm khẩu ngữ địa phương, suồng sã và bỗ bã, khác hẳn lối văn trau chuốt thường thấy ở dòng đam mỹ cổ phong cùng thời. Chính chất giọng đời thường này khiến câu chuyện giữa hai chàng trai trung học trở nên gần gũi thay vì bay bổng.

Điểm mạnh của Sài Kê Đản nằm ở khả năng nắm bắt tâm lý nhân vật bằng ngôn ngữ mộc mạc mà vẫn gợi hình. Cô ít khi mô tả cảm xúc một cách trực tiếp, thay vào đó để nhân vật tự lộ ra qua những đoạn độc thoại nội tâm chen giữa hành động, thường mang giọng cằn nhằn hoặc tự bào chữa. Mặt hạn chế cũng đến từ đây, bởi ở một số đoạn đòi hỏi chiều sâu tâm lý lớn hơn, kỹ thuật viết chưa theo kịp ý đồ mà tác giả muốn thể hiện.

Điều làm nên sức hút của Thượng Ẩn không nằm ở tình tiết ly kỳ mà ở cách tác giả xây dựng động lực giữa hai nhân vật chính. Đây không phải câu chuyện một người theo đuổi và một người chấp nhận, mà là cuộc giằng co ngầm về thế chủ động trong cảm xúc. Cả hai đều sợ mình là kẻ yêu nhiều hơn, nên đều giấu tình cảm và đẩy phần chủ động về phía đối phương. Chính khoảng cách giữa điều nhân vật nói ra và điều họ thật sự nghĩ đã tạo nên cả tiếng cười lẫn sự day dứt xuyên suốt tác phẩm.

Chủ đề nghiện được cài cắm ngay từ nhan đề và trở lại nhiều lần dưới các hình thức khác nhau. Tình cảm giữa hai người được mô tả như một thứ chạm vào rồi khó dứt ra, và tác giả không né tránh mặt tiêu cực của điều đó. Sự chiếm hữu, ghen tuông, phụ thuộc đều được đặt lên bàn thay vì tô hồng thành lãng mạn thuần túy, khiến mối quan hệ trong truyện mang màu sắc thực tế hơn nhiều so với hình dung ban đầu của người đọc.

Ghen tuông là mô típ lặp lại dày đặc nhất, nhưng thay vì đẩy thành bi kịch, Sài Kê Đản thường xử lý theo hướng hài. Những màn hờn dỗi vô cớ, những cuộc cãi vã vụn vặt về chuyện tiêu tiền hay chuyện ăn uống chiếm dung lượng đáng kể, và chính chúng làm nên nhịp sinh hoạt đời thường mà độc giả yêu thích. Tác phẩm dành nhiều trang cho những chuyện nhỏ hơn là những biến cố lớn, và sự bình thường ấy lại là thứ khiến nhân vật trở nên có thật.

Tuyến nhân vật phụ được xây dựng với chức năng rõ ràng chứ không chỉ làm nền. Vưu Kỳ và Dương Mãnh vừa là nguồn xúc tác cho mâu thuẫn giữa hai nhân vật chính, vừa mang tới một tuyến tình cảm riêng vận hành theo kiểu bắt nạt qua lại càng cãi càng thân. Nhờ vậy, mỗi khi mạch truyện chính căng lên, luôn có một nhịp nghỉ để độc giả thở.

Sự chuyển tông giữa hai quyển là điểm đáng chú ý cuối cùng. Quyển thượng mang không khí học đường trong trẻo với sân vận động, kỳ thi và những trò nghịch ngợm tuổi mười bảy. Quyển hạ đưa nhân vật ra khỏi vùng an toàn ấy, đối mặt với áp lực gia đình, khoảng cách địa lý và những lựa chọn nghề nghiệp. Người đọc chỉ biết tới bản phim thường bất ngờ khi phát hiện phần sau của nguyên tác nặng nề và trưởng thành hơn hẳn phần đầu, và đó cũng chính là phần định hình giá trị thật sự của tác phẩm.

Năm mười sáu tuổi, Bạch Lạc Nhân nghe tin mẹ sắp tái hôn theo cái cách người ta nghe một bản tin thời tiết. Cậu sống với cha là Bạch Hán Kỳ trong một căn nhà cũ, nơi vòi nước hay tắc và người đàn ông cao lớn ấy loay hoay với việc nhà mà chẳng bao giờ làm cho ra hồn. Mẹ cậu, Khương Viên, đã rời đi từ lâu, và giờ bà chuẩn bị bước vào một gia đình khác, gia đình của một sĩ quan cấp cao tên Cố Uy Đình.

Ở phía bên kia thành phố, Cố Hải đón nhận tin ấy bằng thái độ khác hẳn. Cậu là con trai Cố Uy Đình, lớn lên trong nhung lụa của một gia đình quân chính, nhưng cái chết của mẹ đã dựng lên giữa hai cha con một bức tường không ai buồn phá. Nghe tin cha sắp có vợ mới, Cố Hải phản ứng bằng cách tự xin chuyển tới một ngôi trường bình thường, như một cách nói rằng cậu chẳng cần gì từ người đàn ông ấy.

Và thế là hai cậu trai vốn không liên quan gì tới nhau bỗng thành anh em kế, rồi lại ngồi chung một lớp ở Phong Mang Nhất Trung. Cả hai đều mang theo sự chống đối, chỉ khác là Bạch Lạc Nhân giấu nó sau vẻ lạnh nhạt, còn Cố Hải thì bày ra bằng những trò chọc phá. Cậu học sinh giỏi ít nói, viết chữ đẹp, nổi trội ở các môn tự nhiên ấy đâu ngờ người mới chuyển đến lại nhắm thẳng vào mình. Ban đầu là sự khó chịu, sau đó là những va chạm liên miên, rồi tới lúc nào không hay, cả hai bắt đầu quen với việc có nhau bên cạnh.

Quãng thời gian trong Quý Động Thanh Xuân trôi qua với những chuyện rất đỗi bình thường của tuổi mười bảy. Chuyện bài vở và các kỳ thi, chuyện hội thao của lớp, chuyện dọn ra sống chung rồi cãi nhau vì nồi cơm nấu nhão hay cứng. Xen giữa đó là Vưu Kỳ, chàng nam thần của trường thầm để ý Bạch Lạc Nhân, và Dương Mãnh, cậu bạn thân từ thuở nhỏ nhỏ con và hay than vãn. Bốn người vướng vào nhau trong những hiểu lầm chồng chéo, tạo nên phần lớn tiếng cười của tác phẩm. Nhưng bên dưới lớp vỏ vui vẻ ấy, thứ tình cảm giữa hai nhân vật chính cứ lớn dần lên mà chẳng ai dám gọi tên, cho tới khi chính người tưởng như bị động nhất lại là người mở lời trước.

Bước sang Liệt Diễm Nùng Tình, câu chuyện rời khỏi sân trường và mất đi vẻ nhẹ nhõm vốn có. Áp lực từ gia đình đè xuống, và Cố Dương, người anh họ đang gặp rắc rối nơi đất khách, xuất hiện như một trở lực mà Cố Hải không thể chối từ. Chuyến đi tới San Francisco kéo dài hơn dự tính, những cuộc gọi thưa dần rồi tắt hẳn, và điều tưởng chỉ là xa nhau vài tuần đã trở thành một khoảng trống rất dài trong đời cả hai. Phần sau của tác phẩm không còn là chuyện hai cậu học sinh trêu chọc nhau nữa, mà là câu hỏi liệu thứ tình cảm bắt đầu từ những năm mười bảy tuổi có đủ sức đi qua ngần ấy năm tháng hay không.

Toàn bộ quyển đầu diễn ra trong khuôn viên Phong Mang Nhất Trung và căn nhà thuê chung của hai nhân vật chính. Đây là phần được độc giả nhớ nhiều nhất, cũng là phần duy nhất được đưa lên màn ảnh. Nhịp truyện chậm rãi, dung lượng dành phần lớn cho những chuyện nhỏ nhặt như một buổi hội thao, một bữa cơm nấu hỏng, một lần ghen tuông vô lý. Tình cảm giữa hai người lớn lên trong chính sự vụn vặt ấy, không có biến cố lớn nào thúc đẩy, chỉ có thời gian và thói quen. Quyển thượng khép lại bằng lời tỏ tình, và điều bất ngờ là nó đến từ Bạch Lạc Nhân, người suốt cả quyển vẫn luôn tỏ ra là kẻ bị động hơn.

Ngay từ tên gọi, quyển hạ đã báo trước sự đổi tông. Bối cảnh mở rộng ra ngoài Bắc Kinh, các nhân vật rời ghế nhà trường để đối mặt với gia đình, sự nghiệp và khoảng cách địa lý. Đây là phần chứa cuộc chia ly kéo dài nhiều năm và cuộc tái ngộ sau đó, cũng là phần đưa cả hai tới nghề phi công và tới đám cưới ở những chương cuối. Nếu quyển thượng cho người đọc thấy tình cảm ấy bắt đầu ra sao, thì quyển hạ trả lời câu hỏi khó hơn nhiều, rằng nó có trụ được hay không khi mọi thứ dễ dàng của tuổi mười bảy đã biến mất.

Sự phân chia này giải thích một hiểu lầm rất phổ biến ở Việt Nam. Vì bản phim chỉ chuyển thể phần đầu của quyển thượng và dừng lại giữa chừng, không ít khán giả nghĩ Thượng Ẩn đơn thuần là một câu chuyện học đường nhẹ nhàng. Trên thực tế, phần lớn dung lượng và những đoạn nặng ký nhất của tác phẩm đều nằm ở quyển hạ, nơi mà người xem phim chưa từng chạm tới.

Ngoài hai quyển chính, tác phẩm còn có phần ngoại truyện. Đây là nơi tuyến tình cảm giữa Vưu Kỳ và Dương Mãnh được đẩy tới kết quả, một cái kết mà độc giả theo dõi hai nhân vật này suốt cả truyện đều mong đợi. Bản phồn thể do Thời Báo xuất bản năm 2016 gom trọn bộ thành năm cuốn kèm ngoại truyện, còn bản in do chính tác giả phát hành cùng năm dày 1007 trang.

Lấy chữ Hải trong Cố Hải ghép với hai chữ Lạc Nhân trong Bạch Lạc Nhân, ta được 海洛因, đọc theo âm Hán Việt là Hải Lạc Nhân, và đó chính là cách người Trung Quốc gọi heroin. Hai cái tên tưởng như chẳng liên quan, khi đặt cạnh nhau lại tạo thành tên một chất gây nghiện.

Hiểu được điều này thì mọi thứ trong tác phẩm bỗng sáng ra. Nhan đề Thượng Ẩn vốn có nghĩa là nghiện, là lún sâu tới mức không dứt ra được. Câu mở đầu tác phẩm cũng nói về một loại người giống như thuốc phiện, chạm vào một lần là cả đời khó cai. Và khi hai nhân vật mang tên ghép lại thành tên một chất gây nghiện, thì rõ ràng tác giả đã cài sẵn chủ đề vào tận cái tên chứ không đợi tới lúc kể chuyện.

Điều Thái Lan Sawadee thấy đáng nói nhất là cách chi tiết này định hình toàn bộ cách hiểu về mối quan hệ trong truyện. Đây không phải một chuyện tình êm đềm. Nó mang đủ những đặc điểm của sự lệ thuộc, từ chiếm hữu, ghen tuông, tới nỗi sợ mất nhau đến mức làm những chuyện thiếu tỉnh táo. Sài Kê Đản không tô hồng điều đó, mà đặt thẳng lên bàn ngay từ khi đặt tên cho nhân vật. Cả hai đều biết mình đang lún sâu, đều từng cố dứt ra, và đều thất bại.

Cách chơi chữ này cũng lý giải vì sao cộng đồng người hâm mộ Trung Quốc quen gọi cặp đôi bằng chính từ Hải Lạc Nhân thay vì ghép tên theo kiểu thông thường. Với độc giả Việt, đây là tầng nghĩa gần như không thể nhận ra nếu chỉ đọc bản dịch, bởi khi chuyển sang tiếng Việt thì sự trùng khớp về âm đã không còn nguyên vẹn nữa.

Thượng Ẩn có một cái kết trọn vẹn, hay như cách người trong giới vẫn gọi là HE. Sau tất cả những gì đã đi qua, Bạch Lạc Nhân và Cố Hải ở bên nhau, và tác phẩm khép lại bằng một đám cưới với đầy đủ nghi thức dành cho hai người.

Nhưng chặng đường tới được đó thì không hề dễ dàng, và đây mới là phần khiến nhiều độc giả nhớ mãi. Ở quyển hạ, hai người trải qua một cuộc chia ly kéo dài nhiều năm, đủ lâu để cả hai bước sang một giai đoạn khác của cuộc đời, đủ lâu để những gì thuộc về tuổi mười bảy tưởng như đã khép lại vĩnh viễn. Điều níu họ lại với nhau trong quãng thời gian ấy không phải lời hứa hẹn nào cả, mà là những thứ nhỏ nhặt được giữ gìn trong im lặng. Cuộc tái ngộ sau đó cũng không phải một khoảnh khắc vỡ òa, mà là quá trình dò dẫm để xem thứ tình cảm cũ còn lại được bao nhiêu sau ngần ấy năm.

Cả hai cuối cùng đều trở thành phi công, một chi tiết mà Thái Lan Sawadee thấy thú vị vì nó khép lại rất khéo cái mạch xuyên suốt tác phẩm. Cậu học sinh giỏi các môn tự nhiên và cậu thiếu gia con nhà quân nhân, hai người từng đứng ở hai đầu đối lập, sau cùng lại chọn cùng một bầu trời.

Tuyến phụ cũng được tác giả chăm chút tới nơi tới chốn. Vưu Kỳ và Dương Mãnh, hai người suốt cả bộ chỉ biết chọc phá nhau, cuối cùng cũng có được nhau trong phần ngoại truyện. Với những ai đã theo dõi hai nhân vật này từ những trò trẻ con thời trung học, đây là cái kết vừa buồn cười vừa ấm áp.

Một điều cần lưu ý cho những bạn đến với Thượng Ẩn qua bản phim. Web drama chỉ chuyển thể phần đầu của quyển thượng và dừng lại khi câu chuyện còn dang dở, nên toàn bộ những gì vừa kể ở trên đều nằm ngoài phạm vi mà khán giả từng được xem. Nếu bạn vẫn còn day dứt vì bản phim kết thúc lưng chừng, nguyên tác chính là nơi câu chuyện được kể trọn vẹn.

Sau khi hoàn thành trên Liên Thành Độc Thư, Nhĩ Nha Thượng Ẩn Liễu được chính tác giả đứng ra phát hành bản sách giấy vào ngày 1 tháng 2 năm 2016. Đây là bản bìa mềm, dày 1007 trang, mang thống nhất thư hiệu 10009-1099. Thời điểm phát hành rơi đúng vào giai đoạn bản web drama sắp lên sóng, khi sự chú ý dành cho tác phẩm đang ở mức cao nhất.

Cùng năm đó, bản phồn thể do Thời Báo xuất bản ra mắt độc giả Đài Loan dưới dạng trọn bộ năm cuốn kèm phần ngoại truyện. Với những người muốn có một ấn bản đầy đủ và được biên tập bài bản, đây là lựa chọn được nhắc tới nhiều hơn cả.

Điểm đáng lưu ý là hai bản in này không hoàn toàn giống nhau về nội dung, nên khi tìm hiểu hoặc trao đổi về tác phẩm, bạn đọc nên xác định rõ mình đang nói tới bản nào để tránh nhầm lẫn.

Năm 2016, Nhĩ Nha Thượng Ẩn Liễu được đưa lên màn ảnh dưới dạng web drama mang tên Thượng Ẩn, do Đinh Vĩ đạo diễn. Điểm đáng chú ý là phần kịch bản do chính Sài Kê Đản chấp bút, một điều khá hiếm gặp trong các dự án chuyển thể, và cũng là lý do bản phim giữ được khá trọn tinh thần của nguyên tác ở những phần nó chạm tới. Hai vai chính được giao cho Hứa Ngụy Châu và Hoàng Cảnh Du, còn Lâm Phong Tùng và Trần Ổn đảm nhận vai Vưu Kỳ và Dương Mãnh.

Phim gồm mười lăm tập, mỗi tập khoảng hai mươi lăm phút, quay tại Bắc Kinh. Mười hai tập đầu lên sóng từ ngày 29 tháng 1 năm 2016 và nhanh chóng gây tiếng vang, chỉ riêng ngày đầu tiên đã vượt mười triệu lượt xem. Tới ngày 22 tháng 2 cùng năm, phim ngừng cập nhật tại Trung Quốc đại lục khi mới phát tới tập mười hai. Ba tập còn lại được phát hai ngày sau đó trên một nền tảng quốc tế.

Điều quan trọng nhất mà bạn đọc cần nắm là phim chỉ chuyển thể một phần nhỏ của nguyên tác. Toàn bộ mười lăm tập gói gọn trong giai đoạn đầu của quyển thượng, tức quãng thời gian hai nhân vật còn ngồi trên ghế nhà trường. Cuộc chia ly kéo dài nhiều năm, hành trình trở thành phi công, cuộc tái ngộ và đám cưới ở những chương cuối, tất cả đều nằm ngoài phạm vi mà khán giả từng được xem.

Bản phim cũng có một số điều chỉnh so với sách. Một vài nhân vật được thêm vào hoặc thay đổi vai trò, trong đó rõ nhất là tuyến gia đình phía Bạch Lạc Nhân được bổ sung nhân vật không xuất hiện trong nguyên tác. Quan hệ giữa Cố Dương và Cố Hải trên phim cũng được thể hiện là anh em ruột, trong khi nguyên tác xác định đây là hai anh em họ bên nội. Ngoài ra, do đặc thù phát hành, những phân đoạn nhạy cảm trong sách đều đã được lược bỏ khỏi bản phim.

Nhìn chung, giới phê bình khi đó đánh giá bản phim ở mức khá so với mặt bằng web drama cùng thời. Điểm được khen nhiều nhất là việc xây dựng tình cảm theo từng bước có lớp lang thay vì giật gân câu khách, cùng cách tái hiện đời sống học đường Bắc Kinh với những chi tiết rất đời thường và gợi nhớ. Mặt hạn chế được chỉ ra là diễn xuất còn non và kịch bản vẫn bám vào nhiều mô típ quen thuộc của dòng phim thần tượng.

Với những ai đã xem phim và còn day dứt vì câu chuyện dừng lại giữa chừng, nguyên tác chính là nơi mọi thứ được kể trọn vẹn.

Thượng Ẩn giữ một vị trí đặc biệt trong dòng đam mỹ hiện đại Trung Quốc, và điều thú vị là vị trí ấy phần lớn đến từ bản phim chứ không phải bản sách. Trước năm 2016, đam mỹ vẫn là thứ lưu hành trong phạm vi người đọc quen thuộc. Khi bản chuyển thể ra mắt và bùng nổ chỉ trong vài tuần, cái tên Thượng Ẩn đã đưa cả nguyên tác lẫn thể loại này tới với một lượng khán giả rộng lớn hơn nhiều, trong đó có không ít người lần đầu tiếp xúc với đam mỹ.

Về mặt đánh giá thuần túy văn học, tác phẩm không nằm trong nhóm được ca ngợi nhất. Trên Douban, bản tiểu thuyết dừng ở mức trên trung bình với hơn sáu nghìn lượt chấm, thấp hơn khá nhiều so với các tác phẩm đam mỹ được xem là kinh điển. Những lời chê thường xoay quanh việc cốt truyện bám vào nhiều mô típ quen thuộc và kỹ thuật viết chưa thực sự nhuần nhuyễn ở các đoạn đòi hỏi chiều sâu.

Nhưng đó chỉ là một nửa câu chuyện. Điều khiến Thượng Ẩn giữ được người đọc suốt nhiều năm không nằm ở độ tinh xảo của câu chữ mà ở cảm giác chân thật. Cách hai nhân vật cãi nhau vì nồi cơm nấu nhão, cách họ giận dỗi vô lý rồi lại lặng lẽ làm lành, cách cả hai đều cố tỏ ra mình không quan tâm nhiều đến thế, tất cả tạo nên một mối quan hệ mà người đọc thấy giống với đời thật hơn là giống một câu chuyện tình lý tưởng. Chất giọng Bắc Kinh suồng sã cũng góp phần lớn vào cảm giác ấy.

Với độc giả Việt, Thượng Ẩn thường là cái tên đầu tiên được nhắc khi nói về đam mỹ hiện đại. Nhiều người biết tới thể loại này qua chính bộ phim năm 2016, rồi từ đó tìm đến nguyên tác và tiếp tục đi xa hơn. Ở khía cạnh ấy, tác phẩm đóng vai trò cánh cửa nhiều hơn là đỉnh cao, và có lẽ đó mới là di sản đáng kể nhất của nó.

Thái Lan Sawadee cho rằng nếu bạn tìm một tác phẩm đam mỹ được viết bằng ngôn ngữ trau chuốt và cấu trúc chặt chẽ, Thượng Ẩn có thể không phải lựa chọn đầu tiên. Nhưng nếu bạn muốn một câu chuyện đời thường, lắm lúc bực mình, lắm lúc buồn cười, và cuối cùng vẫn khiến bạn tiếc khi đọc tới chương cuối, thì đây là bộ đáng để bắt đầu.